Dün geceydi ya da bu sabah olayazarken. İçimde mutluluk ve hazla karışık pişmanlık hissederek kafamı gökyüzüne kaldırdım. Ne zaman göğe baksam bir duraklama anında benden büyük bir yüceliğe ihtiyaç duyuyor oluyorum ve göğe sığınıyorum. Herkesin uyuduğu, tüm ışıkların söndüğü bu saatlerde sadece birkaç evin gözleri açık sanki bana bakarken aklımdan geçen o evlerde ya sevişen ya da intiharı düşünen insanlar olduğu idi. Benim evimin gözleri sadece aralıktı, bunu da düşündüm. Bir de pişman olanlar vardı mutluluk hissederken demek ki.
Hepimiz bu kapitalizm havuzunda boğuluyoruz, hem hoşumuza gidiyor hem de sürekli yadsıyoruz. Aklımda bugünlerde çok duyduğum “insan biriktirdim” sözü var. Sanırım bunu Erich Fromm duysa “işte bu be, başardım” diye mutluluk nidaları atardı. İnsan zihninin ayrı olduğunu kabul edelim hadi, üzüntüyü, acıyı, mutluluğu bireysel olarak yaşıyoruz ama bu bireyselliğin içinde de çok acıklı ama bir türlü gerçekleşemeyen başkaları ile bağ kurma çabası var. Ancak bu durum sadece bir dikotomi yaratmaya yarıyor. Bir yandan kendi duygularımıza hapsolmuş haldeyiz ama diğer yandan da başkaları ile duygudaş olmayı diliyoruz. Aslında bence bu mümkün ama kapitalizm yüzünden her şeyi metalaştırmaya, sahiplenilebilecek bir şey olarak görmeye ve sözde realistik olmaya o kadar odaklandık ki insanları bile biriktirilebilir görüyoruz. Kurulabilecek sağlıklı bağlarımızı, o potansiyellerimizi bile elimizden çekip alınmasına izin verdik. İşte bence bu yüzden kapitalizm ile insan ilişkileri arasındaki bağ burada saklı. Biriktirdiğiniz insanlara bir dönüp bakın ve düşünün kaçını duygusal bir boşluğunuzda kaybetmeyeceksiniz ya da kaçına sadece varlığınız huzur veriyor? Ya da damarlarımızda kan yerine akan bu bize empoze edilen kültür yüzünden mi bugün artık aşklar öldü? Gerçi Oğuz Atay boşuna dememiş; “İyi ki iş var yoksa herkes delirirdi.” Günümüzde hâlâ sokakta adam öldürme kıvamına gelmememizin tek sebebi de bu kapitalizm denen illet olabilir. Aa gerçi samuray kılıcımızın olmaması da olabilir.
Varoluşsal yalnızlık diye bir şey var. Bunu hissettiğimde en yakınlarımla bile aramdaki en ufak fark, uzlaşmazlık ya da bazen sadece bir jest, mimik içimde ölüm-kalım tepkisi vermeme sebep oluyor. Batı Yakası Hikayesi’nde iki aşığın buluştuğu ve birdenbire dünyadaki her şeyin mistik bir şekilde yok olduğu ve tamamen birlikte kaldıkları sahneyi belki bilirsiniz. Böyle zamanlarda bana olan şey de bu. Tek fark orada benden başka kimse olmuyor. Bu his Sartre’ın “Çıkış Yok” oyununu getirir hep aklıma. Birbirini tanımayan üç kişi öldükten sonra kendilerini bir odada bulur. Çok geçmeden buranın cehennem olduğunu anlarlar. Ama ortada ne bir zebani vardır ne de bir işkence aleti . Böyle düşününce kafamızda kurduğumuz cehennem bile cennet gibi görünüyor. Bir şeyi bekleyebiliyorsun bizim cehennemimizde: işkence sıranın gelmesini, acının bitmesini ya da günahların için çekeceğin cezanın bitip cennete gitmeyi. Hâlâ bir umut veriyoruz kendimize, boş bir odada beklemekten daha iyisini veriyoruz hâlâ. Benim dün akşam ya da bu sabah yaptığım gibi boş balkonda beklemek işkencedir, tartışma götürmez.
Herkesin en büyük kaygısının günah işlemek değil bu günahı işlediğini belli etmemek olduğunu da düşündüm o balkonda. “Kötülüğün Sıradanlığı” diye bir kitap var, hatta bundan esinlenilen de bir film “The Zone of Interest”. Nazi kampında çalışan bir Almanın mahkemede “ben sadece bana söyleneni yapıyordum, iyi bir vatandaş olmaya çalıştım” demesi üzerine başlayan bu hikâye bana kurallara uyma zorunluluğumuzu sorgulatıyor. Kötülüğün gerçekten sıradanlaşabileceğini de. İnsan ilişkilerinde, arkadaşlıkta, hayatın her anında bir sürü kural varken bizler kendi kurallarımızı koyabilir miyiz ya da koymalı mıyız? Hangisinin doğru olduğunu nasıl bilebiliriz yoksa sadece kolay olanı mı seçmeliyiz?
Lacan yine sevdiğim adamlardan biri, güzel güzel düşünmüş ve sanki her şeyden soyutlanmış gerçekleri görebilmiş. Ve demiş ki; “Fanteziler (hayaller) gerçek dışı olmak zorunda, çünkü isteklerinizi elde ettiğinizde artık onu istememeye başlarsınız.” Bunu hepimiz yaşadık. İsteğin devam edebilmesi için ‘obje’nin sürekli eksik olması gerekiyor. Toksik ilişkilerdeki gibi. Kezbanlar ya da narsisistler olayı çözmüş diyelim. İstediğimiz şey o şey değil, onun fantezisidir. Yani isteklerimizin yaptığı tek şey çılgınca fanteziler kurmamızı desteklemek. Bunlardan benim anladığım ve bana verdiği bir ders varsa o da şu ki; isteklerimize göre yaşamak bizi asla mutlu etmeyecek, gerçek anlamda insan olmak demek fikirler ve idealler için yaşamak demek, hayatımızı isteklerimizin ne kadarını elde ettiğimizle değil, yaşadığımız samimiyet, şefkat ve özveri anları ile ölçmek demektir. Sonunda hayatımızı önemli kılmanın tek yolu diğer insanların yaşamlarına değer vermekte saklı. Pascal belki daha iyi özetliyordur; “Sadece gelecekteki mutluluğumuzun hayalini kurarken gerçekten mutlu oluruz. İşte bu yüzdendir ki avlanmak öldürmekten daha keyiflidir.”
Ne hissedeceğimi bilemediğim, yerini şaşırmış anlarla dolup taşan günlerime bir bakıyorum da yaşadığım ilginç bir an geliyor aklıma. Çantasında ne zaman intihar etmeyi isteyeceğini bilemediği için halat taşıyan biri ile karşılaştım. Sadece bunun hakkında konuşmak istediği halatın kısalığından belli oluyordu. “Koçtaş’tan mı aldın” diye sordum sadece. “Evet” dedi. Ne garip, ölümün yolu bir yapı marketten geçiyor. Orada çalışan biri tavsiye etmiş o ipi, olayları ciddileştirmesini beklediğiniz bu yorum beni gülümsetti. Karşımda aynı iple ölmeyi denemiş ama belli ki başaramamış birinin tavsiyesini dinler miydim, bilemiyorum. Eğer ölmek istemiyorsan, belki. “Klişe demek ki böyle intihar etmek, daha orijinal bir şey bulalım, şanın yürür belki haberlere bile çıkarabiliriz seni” dedim. Halatı çöpe attı, “Vazgeçtim, artık ölmek istemiyorum, sadece bu konuda rahatça konuşabileceğim birini arıyordum. Şu an bu oldu.” dedi. Sadece ölümü büyütmediğim için birinin hayatını kurtardım. Halbuki bayağı heveslenmiştim. Yanlışlıkla insan biriktirdim ama kendim için değil, belki de o an balkonunda sigara içip yanan ev ışıklarını izleyen biri için.
Ne anlattığım pek belli olmadı bu yazıda biliyorum ama kısaca ben ne hissettiğimi bilmiyorum. Sadece bir şeyler yazma isteğime karşı koyamadım ve insan kaybetmek istemiyorum artık ben. Brené Brown’ın fikirlerini düşünerek sahici olmak istiyorum. Her gün benden olmamın beklendiğini düşündüğüm kişi olmak istemiyorum, hiç istemedim bu hayali insana dönüşmek. Olduğum kişiyi sevemeyebiliyorum bazen; kusurlu, sınırları olan ve kırılgan birini ne kadar sevebilirseniz artık. Benim insanları olduğu gibi kabul etme süper gücüm var -bence herkesin bir tane var- ve beklediğim bundan fazlası değil.
Wittgenstein’ın düşüncelerinden biri de ya da benim anlayabildiğim şu: basit kavramlarla konuşmak lazım. Pek beceremiyorum ama ya böylesini sevdiğimden ya da kafam öyle çalıştığından lafları hep arka kapıdan sokarım. Örneğin süpürge yerine borusu olan, motorlu, hazneli cihaz demek anlamsızdır. Ki öyledir zaten. Ama bu düşünce şekli bana kendimi inceletiyor, daha sade-basit olabilir miydim diye çünkü tersi anlamsız ve bundan sıkılınca bir sigara yakıyorum, vakit geçsin diye. Düşünüyorum; Tanrı’nın benimle ne kastettiği ya da benden ne yapmamı istediği gizemini çözemiyorum. E biraz da gizem tabii.
Metin resmi için not: Kendi çizimimi ai a verdim ve bu metni ekledim. Ortaya çıkan sonuç bu.
