Zafer Ekin Karabay ‘ ın anısına;
Yazın sona ermesi, doğanın döngüsünde bir kapanışı simgeler; gökyüzündeki güneşin cömertliği, yerini soğuyan rüzgârlara ve solan yaprakların narin çöküşüne bırakır. Bu geçiş, insan ruhunu da bir aynada yansıtır. Yaz, varoluşun coşkusu, yaşamın en dolup taşan hali gibidir. Ancak sonbahar, bu coşkunun geçici olduğunu, her şeyin bir son bulacağını hatırlatır. İnsan, yazın bitişine ve serin esintilere karışan ilk yaprak düşüşüne hüzünle bakar. Bu hüzün, sadece mevsimlerin değişimi değildir; varoluşun geçici doğasını, zamanın elinden kayıp gidişini fark etmenin ağır yüküdür.
Bu döngüde, insan sürekli olarak bir kazanç ve kayıp arasında savrulur. Çıkar teorisi burada devreye girer: İnsanlar, hayatın bu geçici yapısına karşı direnirler. Bir varlık gösterisi içinde sürekli bir kazanç, bir ilerleme, bir anlam arayışıyla döngünün getirdiği kayıplara meydan okumaya çalışırlar. Ancak bu, hem varoluşun döngüsel doğasına bir karşı koyuş hem de kaybedilen her şeyin geri kazanılması umuduyla sürekli bir tükenişe sürüklenmektir.
Fakat herkes bu döngüye katlanamaz. Sartre’ın *Bulantı* romanındaki gibi, insan bir gün kendini bu döngünün içindeki anlamsızlığın farkına varmış halde bulabilir. Sartre’ın anlattığı varoluşsal bulantı, insanın dünya ile kurduğu ilişkinin temelden sarsılması, her şeyin içindeki yapay düzenin, anlamların, çıkarların çözüldüğü bir andır. Bu bulantı, insanı evrene dair tüm fikirlerinden, onu hayatta tutan küçük sebeplerden sıyırır. Bulantı, sadece dünyanın anlamsızlığını değil, insanın kendisine yüklediği anlamların da koca bir yalan olduğunu gösterir. İşte bu farkındalık anı, bazıları için dayanılmaz olabilir.
Çıkar teorisi, hayatta kalmak için bir amacın, bir hedefin peşinde olmayı gerektirir. Ancak bulantıyla yüzleşen insan, bu amacın ve çıkarın ne kadar boş olduğunu kavradığında, bir çıkış yolu arar. Kimi için bu çıkış, daha büyük bir anlam arayışı olabilir; kimisi kendini sanata ya da inanca verir. Fakat bazen, bir insanın katlanabileceği anlamsızlık duygusu o kadar büyük olur ki intihar, kaçınılmaz bir seçenek olarak belirir.
İntihar burada dinî ya da bireysel bir temadan bağımsız, psikolojik bir olgu olarak karşımıza çıkar. İnsan, dayanılmaz bir boşluk hissiyle yüzleştiğinde, varoluşun döngüsel anlamsızlığıyla baş edemediğinde, kendi yaşamını sonlandırma fikriyle baş başa kalabilir. Varoluşun dayanılmaz hafifliği, kendi özünden kopuşu, ona yaşamın devamının bir anlamı olmadığını fısıldar. Bu noktada intihar, varoluşsal bir protesto, çıkar teorisine karşı bir başkaldırıdır. İnsan, bir anlam bulmak zorunda olmadığını, bu arayışın boş bir çaba olduğunu kabul eder ve kendini bu döngüden bilinçli bir şekilde çeker.
Fakat benim gözümde intihar bir çözüm değil, bir kaçış olarak görülür. İnsan her durumda bir seçim yapma özgürlüğüne sahiptir ve bu özgürlük ona bir sorumluluk yükler. Kendi varlığını reddetmek, bu sorumluluktan kaçmaktır. İnsanı tüm bunları düşününce, kendi varoluşunun anlamsızlığıyla yüzleşir; ancak bu yüzleşme, aynı zamanda insanı özgür kılar. Çünkü anlamlar yapaydır ve insan, dünyaya kendi anlamını yüklemekte özgürdür. İşte bu noktada intihar, bu özgürlüğü reddetmek anlamına gelir; varoluşun getirdiği ağır sorumluluğa tahammül edemeyen bir bireyin çözümü olarak ortaya çıkar.
Sonbaharın soğuğu ve kışın karanlığı, işte bu varoluşsal bulantının sembolüdür. İnsan, doğanın döngüsüne bakarak hayatının anlamını sorgular; her şeyin geçici olduğunu fark eder. Ancak kışın gelişi, aynı zamanda bir son değil, bir başlangıcı da içinde taşır. İntihar, bu döngüyü reddetmek değil midir? Kışı görmeden ve yeniden doğuşa tanıklık etmeden kaçmaktır. Yaşamın bakış açısından hayat ya da insanın özgürlüğü, bu döngünün içinde yaşamayı, kendi anlamını yaratmayı gerektirir.
Yazın bitişiyle gelen hüzün, sadece bir mevsimin kapanışı değil, varoluşun getirdiği o kaçınılmaz bulantıyla yüzleşmenin anıdır. Bu noktada birey, çıkar teorisinin sınırlı dünyasını aşarak, varoluşun asıl sorularıyla yüzleşir: Hayat neden var? Biz neden buradayız? Ve bu sorulara verilen her yanıt, aslında bireyin kendi özgürlüğünü yaratma sürecidir.
Kentin baskısı kaldı bize
ve ışıkları trafiğin ya da kazası.
Oysa biz hep bir düş kazasında
yitirdik arkadaşlarımızı.
Karşıdan karşıya geçerken,
eli bırakılan çocuklardık
o insan kalabalığındaki.
Son gülümsemesiydi annemizin.
Sonra hangi tarafa geçsek, karşıda kaldık!
—
Not: Bu yazı Z.E.K e ithaf edilmiştir. 29 unda hayata kendi isteği ile veda edeceğini şiiriyle belli eden bir şair için benim de bir zamanlar not defterimin görseli olan bu kapak resmi, özellikle seçildi. Duvarlarla çevrili bir hapishane avlusunda çember hâlinde volta atan mahpuslar çizilmiş. Tablo hayatı, ressamın gördüğü şekilde, yani kapalı bir çember olarak betimler. Merkezdeki karakter, diğerlerine göre kendi halindedir. Ressamın bu figürde kendini çizdiği öne söylenir. Tablonun üstünde, yukarı doğru yükselmekte olan iki beyaz kelebek vardır. Bunlar, özgürlüğün ve kaybedilmiş saflığın sembolüdür. Tabloda, ressamın intihar edeceği yaşa eşit, 37 insan yer almıştır.
—-
“Hani, ‘hayatın neresinden dönülse kardır’ dizesi var ya Nilgün’ün, canım benim, ben yaşamın neresinden döneceğimi çoktan belirlemiştim. Nilgün Marmara’nın 29 yaşında, S. Plath’in şubat ayında intihar etmesi, benim de 29. yaşımın 29 şubatında intihar etmemi gerektirmezdi. Ama madem ki yaşamda kalmaya kendimi ikna edemiyordum, o zaman bir tarih belirlemeliydim ve 29. yaşımın 29 şubatını seçtim. Bu yüzden ‘şubatta saklambaç’a bir yığın başka sırla birlikte intihar edeceğim tarihi de gizlemiştim. Ne var ki, kitabımı bir türlü bastıramadım (O kitabı görmeden ölmek, bana nasıl acı veriyor bilemezsiniz). Ama şimdi yaşamımın bu ayrım noktasında hiçbir yerde huzur bulamadığıma göre bu tarihi bekleyecek gücüm de kalmadı. Hem Zebercet de belirlediği tarihten önce intihar etmemiş miydi? (Kimbilir belki kendimle barışabilseydim…) Yerleşik Yabancı’ydım her yere Metin abi… Sen yanarak öldün ve ben ne yangınlar geçirdim sana ulaşabilmek için.Daha ne kadar dayanabilirdim, herkesin bir başkasının acısı pahasına mutlu olduğu yaşama? Tüm arkadaşlarımı ve sevgilim Meral’i çok seviyorum. Beni affedin.”

